Doğal Kozmetik Sözlüğü: INCI’den Hidrosole Bilmeniz Gereken 25 Terim

Bir kozmetik ürününün ön yüzü vaat eder, arka yüzü anlatır.

Kavanozun veya şişenin önünde “nemlendirici”, “bitkisel”, “doğal kaynaklı” ya da “temiz içerikli” gibi tanıdık ifadeler görürüz. Ürünü çevirdiğimizde ise karşımıza Aqua, Glycerin, Tocopherol, Simmondsia Chinensis Seed Oil ve daha önce hiç duymadığımız birçok isim çıkar.

İçerik listeleri ilk bakışta karmaşık görünebilir. Oysa kozmetik etiketlerini anlayabilmek için bütün bileşen isimlerini ezberlemek gerekmez. Birkaç temel kavramı öğrendiğinizde ürünün su bazlı mı yağ bazlı mı olduğunu, neden koruyucu içerdiğini, hangi bileşenlerin nem desteği sağladığını ve ambalaj üzerindeki ifadelerin ne anlattığını daha kolay değerlendirebilirsiniz.

Bu doğal kozmetik sözlüğünde, kozmetik ürünlerin içerik listelerinde ve açıklamalarında en sık karşılaşılan 25 terimi sade bir dille ele alıyoruz.

Amacımız size “iyi içerikler” ve “kötü içerikler” şeklinde ezberlenecek bir liste sunmak değil. Her bileşenin formülde üstlendiği görevi anlamanıza ve ürünleri daha bilinçli değerlendirmenize yardımcı olmak.

Kısaca: Doğal kozmetik sözlüğü; INCI, hidrosol, uçucu yağ, humektan, emülgatör, antioksidan ve koruyucu gibi kozmetik etiketlerinde karşılaşılan kavramları açıklayan pratik bir rehberdir.

İçindekiler

• Doğal kozmetik ne demektir?
• Kozmetik etiketlerinin dili
• Bitkilerden elde edilen kozmetik hammaddeleri
• Nemlendirme dilini anlamak
• Formülün görünmeyen mimarları
• Ürünü değerlendirirken karşılaşılan terimler
• Doğal kozmetik etiketi nasıl okunur?
• En sık karıştırılan doğal kozmetik terimleri
• Doğal kozmetik hakkında sık sorulan sorular
• Başvurulan temel kaynaklar

Doğal kozmetik ne demektir?

Doğal kozmetik; bitkisel, mineral veya diğer doğal kaynaklardan elde edilen hammaddelere formülünde yer veren kozmetik ürünleri tanımlamak için kullanılan genel bir ifadedir.

Ancak “doğal” kelimesi, ürünün bütün bileşenlerinin doğadan alındığı şekliyle kullanıldığı veya hiçbir işlem görmediği anlamına gelmez. Bitkisel hammaddeler kozmetik ürüne dönüşmeden önce damıtma, ekstraksiyon, sıkma, filtrasyon veya rafinasyon gibi işlemlerden geçebilir.

Bir bileşenin doğal kaynaklı olması da o bileşenin herkes için uygun olduğunu göstermez. Ürünün güvenliği ve kullanım deneyimi; bileşenin kaynağı kadar kullanım oranına, formülün bütününe, uygulama biçimine ve kişisel hassasiyetlere bağlıdır.

Doğal ve organik kozmetik bileşenlerine ilişkin teknik tanımlarda kullanılan yaklaşımlardan biri ISO 16128 standardıdır. Ancak ISO 16128 bir ürün güvenliği onayı veya sertifikasyon sistemi değildir. Ürün iddiaları, etiketleme, insan ve çevre güvenliği, ambalaj özellikleri ve yürürlükteki mevzuat bu standardın kapsamı dışında kalır.

Doğal kozmetiğin kapsamını, ürün gruplarını ve ürün seçerken dikkat edilebilecek noktaları daha ayrıntılı incelemek için Doğal Kozmetik Nedir? Doğal Kozmetik Ürünleri Seçme Rehberi başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

Doğal kozmetiği yalnızca “ürünün içinde ne olmadığı” üzerinden tanımlamak da eksik kalır. Bileşenlerin neden kullanıldığı, ürünün nasıl korunduğu, ambalajın formülü nasıl desteklediği ve bakım alışkanlıklarının sürdürülebilirliği de önemlidir.

Bu yaklaşımın farklı yönlerini keşfetmek için Temiz İçerikli Kozmetik Nedir? Sürdürülebilir Bakım Alışkanlıkları Nasıl Oluşturulur? başlıklı rehberimize göz atabilirsiniz.

Kozmetik etiketlerinin dili

1. INCI nedir?

INCI, International Nomenclature of Cosmetic Ingredients ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede kozmetik bileşenlerin uluslararası isimlendirilmesi şeklinde açıklanabilir.

Bu isimlendirme sayesinde aynı bileşen, farklı markaların ve ülkelerin ürünlerinde ortak bir adla gösterilebilir. Bitkisel bileşenler çoğunlukla bitkinin Latince adıyla yazılır.

Örneğin:

• Aqua: Su
• Glycerin: Gliserin
• Tocopherol: E vitamini
• Simmondsia Chinensis Seed Oil: Jojoba yağı
• Butyrospermum Parkii Butter: Shea yağı
• Lavandula Angustifolia Oil: Lavanta uçucu yağı

İçerik listesindeki isimlerin yabancı veya teknik görünmesi oldukça doğaldır. Ancak bir bileşenin uzun bir isme sahip olması, onun otomatik olarak zararlı veya sentetik olduğu anlamına gelmez. Bazen çok iyi bildiğimiz bir bitkisel yağ, etikette Latince adıyla yer aldığı için karmaşık görünebilir.

Avrupa Komisyonu tarafından oluşturulan ortak kozmetik bileşen adları sözlüğü, INCI dâhil uluslararası kabul görmüş isimlendirmeleri dikkate alır. Bu sözlüğün kozmetik ürünlerde kullanılmasına izin verilen bütün bileşenlerin eksiksiz listesi olmadığı da Komisyon tarafından özellikle belirtilir.

Etikette karşılaşabileceğiniz iki ek ifade

Parfum veya Aroma: Parfüm ve aromatik kompozisyonlar ile bunların hammaddeleri, içerik listelerinde Parfum veya Aroma ifadeleriyle gösterilebilir.

CI numarası: CI, “Colour Index” ifadesinin kısaltmasıdır. CI 77491 gibi numaralar kozmetik ürünlerde kullanılan renklendiricileri gösterebilir.

2. İçerik listesi nedir?

İçerik listesi, ürünün formülünde kullanılan bileşenlerin ambalaj üzerinde gösterildiği bölümdür. Genellikle “Ingredients” başlığıyla sunulur.

Avrupa Birliği Kozmetik Ürünler Tüzüğü’ne göre bileşenler, ürüne eklendikleri andaki ağırlıklarına göre azalan sırayla listelenir. Yüzde 1’in altındaki bileşenler ise yüzde 1’in üzerinde kullanılan bileşenlerden sonra farklı bir sırayla yazılabilir.

Bu nedenle listenin ilk sıraları, ürünün temel yapısı hakkında fikir verebilir.

İlk sırada Aqua bulunuyorsa ürün büyük olasılıkla su bazlıdır. İlk sıralarda bitkisel yağlar, balmumları veya bitkisel tereyağları bulunuyorsa daha yoğun ya da susuz bir formülle karşı karşıya olabilirsiniz.

Ancak yalnızca içerik listesindeki sıralamaya bakarak her bileşenin kesin kullanım yüzdesini öğrenmek mümkün değildir.

3. Doğal kaynaklı bileşen ne demektir?

Doğal kaynaklı bileşen, başlangıç hammaddesi doğadan elde edilen ancak kozmetik formülde kullanılabilmesi için belirli işlemlerden geçirilmiş bileşendir.

Bu işlemler fiziksel, biyolojik veya kimyasal olabilir. Dolayısıyla “doğal” ile “doğal kaynaklı” ifadeleri her zaman tam olarak aynı şeyi anlatmaz.

Örneğin bitkisel bir hammaddeden elde edilen bileşen, arındırma veya dönüştürme işlemlerinden geçirildikten sonra emülgatör, humektan ya da yüzey aktif madde olarak kullanılabilir.

Bir bileşenin işlenmiş olması da otomatik olarak olumsuz bir durum değildir. Uygulanan işlem, bileşenin daha saf, kararlı veya formül içinde kullanılabilir hâle gelmesini sağlayabilir.

ISO 16128-1 doğal ve organik kozmetik bileşenlerine ilişkin tanımlar sunarken ISO 16128-2, bileşen ve ürün kriterlerine yönelik teknik bir yaklaşım sağlar. Bu standartlar ürünün güvenli, etkili veya belirli bir iddiaya uygun olduğunu tek başına kanıtlamaz.

4. Organik kozmetik nedir?

Organik kozmetik, belirli organik üretim standartlarına uygun şekilde yetiştirilen veya elde edilen hammaddeler içeren kozmetik ürünleri tanımlamak için kullanılır.

Ancak bir formülde organik bir bitkisel yağ bulunması, ürünün tamamının organik olduğu anlamına gelmez.

Bir ürünün organik iddiasını değerlendirirken şu sorular sorulabilir:

• Hangi bileşenler organik?
• Organik bileşenlerin formüldeki oranı nedir?
• Hangi standarda göre değerlendirme yapılmış?
• Ürünün bağımsız bir sertifikası var mı?
• Sertifikayı hangi kuruluş vermiş?

“Doğal” ve “organik” birbirine yakın kavramlar olsa da aynı değildir. Doğallık bileşenin kaynağı ve işlenme biçimiyle; organiklik ise çoğunlukla hammaddenin yetiştirilme ve üretim koşullarıyla ilişkilidir.

5. Vegan kozmetik nedir?

Vegan kozmetik, formülünde hayvansal kaynaklı bileşen kullanılmadığı belirtilen ürünleri ifade eder.

Bal, balmumu, lanolin, süt türevleri ve bazı renklendiriciler hayvansal kaynaklı olabilir. Bu nedenle doğal bir ürün mutlaka vegan değildir.

Benzer şekilde vegan bir ürünün bütün bileşenlerinin doğal veya organik olması da gerekmez. Veganlık, öncelikle formülde kullanılan bileşenlerin kaynağıyla ilgilidir.

6. Cruelty-free ne demektir?

Cruelty-free, genel olarak bir ürünün veya bileşenlerinin geliştirilmesi sırasında hayvanlar üzerinde test yapılmadığını belirtmek amacıyla kullanılan bir ifadedir.

Vegan ve cruelty-free kavramları sıkça birbirinin yerine kullanılsa da farklı anlamlar taşır:

• Vegan: Ürünün bileşen kaynaklarıyla ilgilidir.
• Cruelty-free: Hayvan testleri konusundaki marka veya ürün politikasıyla ilgilidir.

Bu tür iddiaları değerlendirirken ambalaj üzerindeki ifadelerin yanı sıra markanın açıklamalarına ve varsa bağımsız sertifikalara da bakılmalıdır.

7. Aktif bileşen nedir?

Kozmetik iletişiminde “aktif bileşen”, ürünün belirli bir bakım amacıyla öne çıkarılan fonksiyonel bileşenini anlatmak için kullanılır.

Gliserin nem desteği sağlamak, kil cilt yüzeyindeki fazla yağın uzaklaştırılmasına yardımcı olmak veya belirli bitki ekstraktları formülün bakım özelliklerini desteklemek amacıyla kullanılabilir.

Ancak bir kozmetik bileşenin “aktif” olarak adlandırılması, onun ilaçlardaki etkin madde statüsünde olduğu veya ürüne tedavi edici özellik kazandırdığı anlamına gelmez.

Bir ürünün performansı da yalnızca ambalajın ön yüzünde büyük harflerle belirtilen tek bir bileşene bağlı değildir. Bileşenin formüldeki miktarı, diğer bileşenlerle uyumu, ürünün pH değeri, ambalajı ve kullanım biçimi de önemlidir.

Bitkilerden elde edilen kozmetik hammaddeleri

8. Taşıyıcı yağ veya sabit yağ nedir?

Taşıyıcı yağlar; çoğunlukla bitkilerin tohumlarından, çekirdeklerinden veya meyvelerinden elde edilen sabit yağlardır.

Jojoba, argan, badem, üzüm çekirdeği, kayısı çekirdeği, susam ve aspir yağları bu grupta değerlendirilebilir.

Taşıyıcı yağlar:

• Yüz ve vücut bakım yağlarının temelini oluşturabilir.
• Uçucu yağların uygun oranlarda seyreltilmesinde kullanılabilir.
• Balm ve susuz bakım ürünlerinde yer alabilir.
• Ürünün ciltteki yayılımını etkileyebilir.
• Formülün yumuşatıcı özelliklerini destekleyebilir.

Buradaki “taşıyıcı” kelimesi, uçucu yağ gibi yoğun aromatik bileşenlerin bir formül içinde seyreltilmesine ve taşınmasına yardımcı olabilmesinden gelir.

9. Uçucu yağ nedir?

Uçucu yağlar; bitkilerin çiçek, yaprak, kabuk, kök, reçine veya meyve kabuğu gibi bölümlerinden çoğunlukla damıtma ya da mekanik presleme yöntemleriyle elde edilen yoğun aromatik karışımlardır.

Lavanta, çay ağacı, biberiye, nane, kekik ve portakal kabuğu uçucu yağları bu gruba örnek verilebilir.

Uçucu yağlar, taşıyıcı yağlarla aynı yapıda değildir. Çok daha konsantre oldukları için kullanılacak ürünün türüne, kullanıcı grubuna ve uygun formülasyon oranlarına göre değerlendirilmelidir.

Doğal kaynaklı olmaları, uçucu yağların her miktarda veya doğrudan cilde uygulanabileceği anlamına gelmez. Ürünün kullanım talimatlarına uyulmalı; belirli bir hassasiyet veya sağlık durumu söz konusuysa ilgili sağlık uzmanına danışılmalıdır.

10. Hidrosol veya hidrolat nedir?

Hidrosol ya da hidrolat, aromatik bitkilerin su buharı distilasyonu sırasında elde edilen su bazlı üründür. Gündelik kullanımda “bitki suyu” veya “çiçek suyu” olarak da adlandırılabilir.

Gül, lavanta, papatya, biberiye ve ölmez çiçek hidrosolleri yaygın örnekler arasındadır.

Hidrosol, uçucu yağın yalnızca suyla seyreltilmiş hâli değildir. Damıtma işlemi sırasında ortaya çıkan, kendine özgü bileşime sahip su bazlı bir üründür.

Hidrosoller:

• Toniklerde,
• Yüz spreylerinde,
• Krem ve losyonlarda,
• Saç bakım ürünlerinde,
• Su bazlı kozmetik formüllerde

kullanılabilir.

Hidrosol ile tonik aynı şey değildir. Hidrosol bir hammadde olabilir; tonik ise farklı hammaddelerin bir araya getirildiği tamamlanmış bir kozmetik üründür.

Uygun kalite, ambalaj, güvenlik değerlendirmesi ve kullanım talimatıyla kozmetik ürün olarak piyasaya sunulan tek bileşenli bir hidrosol tonik amaçlı kullanılabilir. Ancak kozmetik hammaddesi olarak satılan her hidrosol, doğrudan bitmiş ürün olarak değerlendirilmemelidir.

11. Bitki ekstraktı nedir?

Bitki ekstraktı, bitkinin belirli bileşenlerinin bir çözücü yardımıyla çıkarılması sonucunda elde edilen hammaddedir.

Ekstraksiyon sırasında şu maddeler kullanılabilir:

• Su
• Gliserin
• Alkol
• Yağ
• Bu çözücülerin belirli oranlardaki karışımları

Aynı bitkiden farklı yöntemlerle farklı özelliklere sahip ekstraktlar elde edilebilir. Kullanılan bitki bölümü, çözücü türü, sıcaklık ve işlem süresi ortaya çıkan hammaddenin niteliğini etkiler.

Bu nedenle içerik listesinde yalnızca bitkinin adına değil, ekstraktın türüne ve formüldeki görevine de bakılmalıdır.

12. Maserasyon nedir?

Maserasyon, bitkinin belirli bir süre yağ veya başka bir çözücü içinde bekletilerek bazı bileşenlerinin bu ortama aktarılması işlemidir.

Aynısefa çiçeklerinin zeytinyağı veya ayçiçeği yağı içinde bekletilmesiyle hazırlanan aynısefa maseratı, bu yöntemin bilinen örneklerinden biridir.

Maserat ile uçucu yağ aynı ürün değildir.

Bir maseratın ana yapısını kullanılan taşıyıcı yağ oluşturur. Bitkiden yağa geçen bileşenler ise ürüne kendine özgü özellikler kazandırabilir.

13. Soğuk sıkım ne demektir?

Soğuk sıkım, yağlı tohumlardan, çekirdeklerden veya meyvelerden mekanik yöntemlerle yağ elde edilmesini ifade eder.

Soğuk sıkım yağlar hammaddenin karakteristik rengini ve kokusunu daha belirgin biçimde koruyabilir.

Ancak “soğuk sıkım” ifadesi, bir yağın her formül veya her cilt tipi için otomatik olarak en doğru seçenek olduğu anlamına gelmez.

Yağın:

• Tazeliği,
• Saklama koşulları,
• Oksidasyona karşı dayanımı,
• Formülde kullanılan miktarı,
• Diğer bileşenlerle uyumu

da önemlidir.

14. Rafine yağ nedir?

Rafine yağ; koku, renk, tortu veya istenmeyen bazı bileşenlerin azaltılması amacıyla arındırma işlemlerinden geçirilmiş yağdır.

Rafinasyon, bir yağın mutlaka kalitesiz olduğu anlamına gelmez.

Bazı kozmetik formüllerde daha nötr bir koku, daha açık bir renk, daha standart bir görünüm veya daha dengeli ürün özellikleri elde edebilmek için rafine yağlar tercih edilebilir.

Soğuk sıkım ve rafine yağ arasındaki seçim; ürünün kullanım amacına, hedeflenen dokusuna, kokusuna ve dayanıklılık gereksinimlerine göre yapılır.

Nemlendirme dilini anlamak

Bir kozmetik ürününün üzerinde “nemlendirici” yazması, formüldeki bütün bileşenlerin aynı görevi üstlendiği anlamına gelmez.

Cildin daha nemli, yumuşak ve konforlu hissedilmesine farklı yollarla katkı sağlayan üç temel bileşen grubu bulunur: humektanlar, emolyanlar ve oklüzifler.

15. Humektan nedir?

Humektanlar, suyun formül veya cilt yüzeyinde tutulmasına yardımcı olan bileşenlerdir.

Kozmetik ürünlerde sık karşılaşılan humektanlardan bazıları şunlardır:

• Gliserin
• Hyalüronik asit
• Sodium PCA
• Sorbitol
• Propanediol

Humektanlar özellikle tonik, serum, losyon ve krem gibi su içeren ürünlerde kullanılabilir.

Formülde yalnızca humektan bulunması her zaman yeterli olmayabilir. Ürünün ciltte bıraktığı his, humektanların emolyan ve oklüzif bileşenlerle nasıl dengelendiğine de bağlıdır.

16. Emolyan nedir?

Emolyanlar, cildin daha yumuşak ve pürüzsüz hissedilmesine yardımcı olan bileşenlerdir.

Bitkisel yağlar, bazı esterler, yağ alkolleri ve bitkisel tereyağları emolyan özellik gösterebilir.

Emolyan seçimi ürünün:

• Hafif veya yoğun hissedilmesini,
• Kolay yayılmasını,
• Yağlı ya da daha kuru bir bitiş bırakmasını,
• Ciltteki kullanım deneyimini

etkileyebilir.

Bir ürünün hafif his bırakması, içinde hiç yağ veya yağ benzeri bileşen bulunmadığı anlamına gelmez. Bazı emolyanlar oldukça hafif ve kolay yayılan bir yapıya sahiptir.

17. Oklüzif nedir?

Oklüzif bileşenler, cilt yüzeyinde ince bir tabaka oluşturarak su kaybının azaltılmasına yardımcı olur.

Balmumu, bazı bitkisel tereyağları ve yoğun yağ bazlı bileşenler oklüzif özellik gösterebilir.

Bu bileşenlere özellikle:

• Dudak balmlarında,
• Yoğun el kremlerinde,
• Vücut bakım ürünlerinde,
• Merhem ve balmlarda,
• Susuz bakım formüllerinde

rastlanabilir.

Humektan, emolyan ve oklüzifler birbirlerinin alternatifi değildir. İyi tasarlanmış bir formülde farklı görevlerle bir araya gelerek birbirlerini tamamlayabilirler.

Formülün görünmeyen mimarları

Bir krem yalnızca bitki yağı ve çiçek suyundan oluşmaz.

Ürünün ayrılmadan kalması, kolay sürülmesi, kullanım süresi boyunca özelliklerini koruması ve güvenli biçimde saklanabilmesi için farklı görevler üstlenen formül bileşenlerine ihtiyaç duyulur.

18. Emülgatör nedir?

Su ile yağ doğal olarak birbirinden ayrılma eğilimindedir. Emülgatör, bu iki fazın bir arada kalmasına yardımcı olan bileşendir.

Krem ve losyonlar çoğunlukla su ve yağ fazlarının bir araya getirildiği emülsiyonlardır.

Emülgatör seçimi:

• Ürünün kıvamını,
• Ciltteki yayılımını,
• Bıraktığı hissi,
• Fiziksel kararlılığını,
• Su ve yağ fazlarının bir arada kalmasını

etkileyebilir.

Emülgatör yalnızca ürünü koyulaştırmak için kullanılan bir madde değildir. Formülün temel mimarisinin önemli parçalarından biridir.

19. Yüzey aktif madde veya surfaktan nedir?

Yüzey aktif maddeler, suyun yağ ve kirle etkileşime girmesine yardımcı olan bileşenlerdir.

Şampuan, duş jeli, yüz temizleme jeli, sıvı sabun ve bazı misel sularda kullanılabilirler.

Bütün yüzey aktif maddeler aynı özelliklere sahip değildir. Ürünün:

• Temizleme gücü,
• Köpük miktarı,
• Durulanma biçimi,
• Ciltte bıraktığı his

kullanılan surfaktan sistemine göre değişebilir.

Teknik veya uzun bir isme sahip olması, bir yüzey aktif maddenin otomatik olarak sert ya da zararlı olduğu anlamına gelmez. Ürünün tamamı, bileşenin kullanım miktarı ve hedeflenen kullanım alanı birlikte değerlendirilmelidir.

20. Koruyucu nedir?

Koruyucular, kozmetik ürünlerde mikroorganizmaların gelişimini engellemek veya kontrol altında tutmak amacıyla kullanılan bileşenlerdir.

Su, hidrosol, aloe vera suyu veya su bazlı bitki ekstraktı içeren ürünler, uygun koşullar oluştuğunda mikroorganizmaların gelişebileceği bir ortam sunabilir. Bu nedenle su bazlı formüllerin mikrobiyolojik güvenliği uygun bir koruma sistemiyle değerlendirilmelidir.

Kozmetik ürünlerde mikrobiyal kirlenme:

• Kirlenmiş hammaddelerden veya sudan,
• Uygun olmayan üretim koşullarından,
• Etkisiz bir koruma sisteminden,
• Ürünü yeterince korumayan ambalajdan,
• Kötü nakliye ve saklama koşullarından,
• Kullanım sırasında ürüne parmakla temas edilmesinden

kaynaklanabilir.

Bu nedenle “koruyucu içermez” ifadesi her zaman bir avantaj değildir.

Önemli olan, ürünün yapısına ve kullanım koşullarına uygun bir koruyucu sistemin doğru biçimde kullanılması ve etkinliğinin değerlendirilmesidir.

21. Antioksidan nedir?

Antioksidanlar, özellikle bitkisel yağların oksijenle etkileşime girerek bozulmasını yavaşlatmaya yardımcı olur.

Tocopherol, yani E vitamini, yağ bazlı formüllerde sık kullanılan antioksidanlardan biridir.

Ancak antioksidan ile koruyucu aynı şey değildir:

E vitamini, su içeren bir formülde tek başına mikrobiyolojik koruyucu olarak değerlendirilmemelidir.

Bir ürünün içinde hem antioksidan hem de koruyucu bulunabilir. Çünkü bu iki bileşen grubu, ürünün farklı bozulma mekanizmalarına karşı görev üstlenir.

22. pH değeri nedir?

pH, su içeren bir ürünün asidik veya bazik yapısı hakkında bilgi veren değerdir.

Bir kozmetik ürünün pH seviyesi:

• Ürünün kullanım alanını,
• Bazı bileşenlerin performansını,
• Koruyucu sistemin çalışmasını,
• Formülün kararlılığını,
• Ürünün ciltte veya saçta bıraktığı hissi

etkileyebilir.

Her kozmetik ürün için geçerli tek bir ideal pH değeri yoktur. Bir temizleme ürünü, tonik, yüz kremi ve saç kremi farklı formülasyon gereksinimlerine sahip olabilir.

Tamamen yağ bazlı ve su içermeyen ürünlerde ise pH değerlendirmesi su bazlı ürünlerdekiyle aynı şekilde yapılmaz.

23. Susuz veya anhidroz ürün nedir?

Anhidroz, formülünde su bulunmayan ürün anlamına gelir.

Şu ürünler susuz formüle sahip olabilir:

• Yüz yağları
• Yağ bazlı serumlar
• Dudak balmları
• Katı nemlendiriciler
• Bazı temizleme balmları
• Merhem benzeri ürünler

Susuz ürünlerin formülasyon ihtiyaçları su bazlı ürünlerden farklıdır.

Bununla birlikte bir ürünün su içermemesi, hiçbir güvenlik veya dayanıklılık değerlendirmesine ihtiyaç duymadığı anlamına gelmez. Ürünün ambalajı, kullanım biçimi, oksidasyona karşı korunması ve kullanım sırasında suyla temas edip etmemesi yine önemlidir.

Ürünü değerlendirirken karşılaşılan terimler

24. Komedojenik ne demektir?

Komedojenik ifadesi, bir bileşenin veya ürünün gözenek tıkanıklığı oluşturma potansiyelini anlatmak için kullanılır.

İnternette bitkisel yağlara ve kozmetik bileşenlere verilen komedojenik puanlar oldukça popülerdir. Ancak bu puanlar kesin sonuçlar olarak değerlendirilmemelidir.

Bir ürünün ciltte nasıl davranacağı:

• Bileşenin kullanım miktarına,
• Formülün tamamına,
• Cilt tipine,
• Kullanılan ürün miktarına,
• Kullanım sıklığına,
• Bakım rutinindeki diğer ürünlere

göre değişebilir.

Bu nedenle içerik listesinde tek bir yağı görerek ürünün mutlaka gözenekleri tıkayacağı sonucuna varmak doğru olmayabilir.

Formülün tamamı ve kişinin ürüne verdiği bireysel yanıt daha anlamlıdır.

25. Raf ömrü ve PAO nedir?

Raf ömrü, bir ürünün uygun saklama koşullarında beklenen özelliklerini koruduğu süreyi ifade eder.

PAO ise Period After Opening, yani ürünün açıldıktan sonraki kullanım süresidir.

Ambalaj üzerinde açık kavanoz simgesinin içinde gösterilebilir:

• 6M: Açıldıktan sonra 6 ay
• 12M: Açıldıktan sonra 12 ay
• 24M: Açıldıktan sonra 24 ay

Avrupa Birliği kozmetik mevzuatına göre minimum dayanıklılık süresi 30 aydan uzun olan ürünlerde, ilgili olduğu durumlarda ürünün açıldıktan sonra güvenle kullanılabileceği sürenin belirtilmesi gerekir. Tek kullanımlık, açılmayan veya açıldıktan sonra bozulma riski taşımayan ürünlerde PAO kavramı geçerli olmayabilir.

Kozmetik ürünlerin dayanıklılığı yalnızca ambalaj üzerindeki süreye bağlı değildir. Ürüne parmakla temas edilmesi, nem, sıcaklık değişimleri, güneş ışığı ve hava teması ürünün dokusunda, kokusunda veya renginde değişikliğe neden olabilir.

Bu nedenle ürünler:

• Doğrudan güneş ışığında bırakılmamalıdır.
• Yüksek sıcaklık ve aşırı nemden korunmalıdır.
• Kapağı açık saklanmamalıdır.
• Islak veya kirli elle kullanılmamalıdır.
• Ürüne su ya da başka bir madde eklenmemelidir.

Koku, renk, kıvam veya görünümde belirgin bir değişiklik fark edildiğinde ürünün kullanımına devam edilmemelidir.

Doğal kozmetik etiketi nasıl okunur?

Bir içerik listesini anlamanın en kolay yolu, bütün Latince isimleri tek tek ezberlemeye çalışmak değildir.

Bunun yerine ürünün genel yapısını okumaya ve doğru soruları sormaya odaklanabilirsiniz.

1. Listenin ilk sıralarını inceleyin

İlk sıralarda su veya hidrosol bulunuyorsa ürün büyük olasılıkla su bazlıdır.

Bitkisel yağ, balmumu veya bitkisel tereyağları ilk sıralardaysa daha yoğun ya da susuz bir ürün olabilir.

Ancak listenin ilk sırasında doğal bir bileşenin bulunması, ürünün tamamının doğal veya organik olduğunu tek başına göstermez.

2. Bileşenlerin görevlerini anlamaya çalışın

Bir formülde bulunan her bileşenin belirli bir görevi olabilir.

Bileşen:

• Nem tutucu,
• Yumuşatıcı,
• Emülgatör,
• Koruyucu,
• Antioksidan,
• Temizleyici,
• Kıvam düzenleyici,
• Koku verici,
• pH düzenleyici

olarak kullanılabilir.

İsminin yabancı gelmesi, bileşenin gereksiz veya olumsuz olduğu anlamına gelmez.

3. Tek bir popüler bileşene odaklanmayın

Ürünün ön yüzünde aloe vera, gül, lavanta, hyalüronik asit veya değerli bir bitkisel yağın adının yazması, formülün tamamını açıklamaz.

Öne çıkarılan bileşenin yanı sıra ürünün temel yapısına, diğer bileşenlere ve kullanım amacına da bakılmalıdır.

4. Koruyucu ile antioksidanı karıştırmayın

E vitamini bir antioksidandır. Yağların oksidasyonunu yavaşlatmaya yardımcı olabilir.

Ancak su içeren bir üründe bakteri, maya ve küflere karşı tek başına yeterli bir mikrobiyolojik koruma sağlamaz.

5. Pazarlama dilini içerik listesiyle birlikte değerlendirin

“Doğal”, “temiz”, “bitkisel”, “organik”, “vegan” veya “toksinsiz” gibi ifadeler tek başına ürünün kalitesi ve uygunluğu hakkında yeterli bilgi sağlamaz.

Ürün değerlendirilirken şu bilgiler birlikte incelenmelidir:

• İçerik listesi
• Ürünün kullanım amacı
• Kullanım talimatları
• Uyarılar
• Üretici bilgileri
• Raf ömrü veya PAO
• Varsa sertifikalar
• Kişisel ihtiyaçlar ve hassasiyetler

En sık karıştırılan doğal kozmetik terimleri

Doğal kozmetik hakkında sık sorulan sorular

Doğal kozmetik tamamen kimyasalsız mıdır?

Hayır.

Doğadaki maddeler de kimyasal yapılardan oluşur. İçtiğimiz su, soluduğumuz oksijen, bitkisel yağlar, hidrosoller ve bitki özleri de kimyasal bileşiklerden meydana gelir.

Bu nedenle “kimyasal içermez” ifadesi bilimsel açıdan doğru bir ürün tanımlaması değildir.

Daha anlamlı olan; ürünün hangi bileşenleri içerdiğini, bu bileşenlerin neden kullanıldığını, hangi miktarlarda yer aldığını ve formülün kullanım amacına uygun olup olmadığını değerlendirmektir.

Doğal ve sentetik kaynaklı bileşenleri birbirinin kesin karşıtı olarak görmek yerine, her bileşenin formüldeki görevine ve ürünün bütününe bakmak gerekir.

Doğal kozmetik ürünler koruyucu içerir mi?

Evet.

Özellikle su, hidrosol veya su bazlı bitki ekstraktı içeren doğal kozmetik ürünlerde uygun bir koruyucu sistem kullanılabilir.

Koruyucu kullanılması, ürünün doğal kozmetik yaklaşımıyla otomatik olarak çeliştiği anlamına gelmez. Koruyucunun amacı, ürünün kullanım süresi boyunca mikrobiyolojik açıdan güvenli kalmasına yardımcı olmaktır.

İçerik listesinin ilk sırasında ne bulunur?

Genellikle ürüne en yüksek oranda eklenen bileşen bulunur.

Su bazlı ürünlerde ilk sırada çoğunlukla Aqua görülür. Ancak yüzde 1’in altındaki bileşenler, yüzde 1’in üzerindeki bileşenlerden sonra kendi aralarında farklı sıralarda yazılabilir.

Hidrosol ile tonik aynı şey midir?

Hayır.

Hidrosol, bitki distilasyonu sırasında elde edilen su bazlı bir hammaddedir. Tonik ise hidrosol, su, humektan, bitki ekstraktı ve başka formül bileşenleri içerebilen tamamlanmış bir kozmetik üründür.

Kozmetik ürün olarak güvenlik değerlendirmesi yapılmış ve uygun şekilde ambalajlanmış tek bileşenli bir hidrosol tonik amacıyla kullanılabilir; ancak her ham hidrosol doğrudan cilde uygulanacak bitmiş ürün değildir.

Uçucu yağ ile bitkisel yağ aynı mıdır?

Hayır.

Bitkisel veya taşıyıcı yağlar çoğunlukla tohum, çekirdek ve meyvelerden elde edilen sabit yağlardır.

Uçucu yağlar ise bitkilerin uçucu aromatik bileşenlerini içeren yoğun karışımlardır. Yapıları, kullanım oranları ve formüldeki görevleri birbirinden farklıdır.

E vitamini doğal koruyucu mudur?

E vitamini bir antioksidandır.

Yağların oksidasyonunu yavaşlatmaya ve yağ bazlı formüllerde oluşabilecek koku veya renk değişimlerini geciktirmeye yardımcı olabilir.

Ancak su içeren bir üründe bakteri, maya ve küflere karşı tek başına yeterli bir mikrobiyolojik koruma sistemi değildir.

Doğal içerikler hassasiyet oluşturabilir mi?

Evet.

Doğal kaynaklı bileşenler de kişiye, kullanım miktarına ve uygulama bölgesine bağlı olarak hassasiyet veya istenmeyen reaksiyon oluşturabilir.

Özellikle hassas cilde sahip kişilerin ürünün kullanım talimatlarını incelemesi, ürünü önerildiği şekilde kullanması ve belirli bir cilt sorunu söz konusuysa ilgili sağlık uzmanına danışması gerekir.

Bir bileşenin uzun ismi zararlı olduğu anlamına gelir mi?

Hayır.

Kozmetik içerik listelerinde uluslararası isimlendirme kullanıldığı için oldukça tanıdık bileşenler bile uzun veya teknik isimlerle gösterilebilir.

Örneğin Simmondsia Chinensis Seed Oil, jojoba yağının içerik listesinde kullanılan adıdır.

Doğal bir ürün mutlaka organik midir?

Hayır.

Doğal ve organik aynı anlama gelmez. Bir ürün doğal veya doğal kaynaklı bileşenler içerebilir; ancak organik üretim ya da sertifikasyon kriterlerini karşılamayabilir.

Organik iddiası değerlendirilirken sertifika, standart ve organik bileşen oranı gibi bilgiler incelenmelidir.

Bir ürünün vegan olması doğal olduğunu gösterir mi?

Hayır.

Vegan ifadesi, formülde hayvansal kaynaklı bileşen bulunmamasıyla ilgilidir. Vegan bir ürün doğal veya sentetik kaynaklı bileşenler içerebilir.

Benzer şekilde balmumu içeren doğal bir kozmetik ürünü vegan değildir.

Sonuç: Etiketi okumak, formülü anlamaya açılan ilk kapıdır

Doğal kozmetik dünyası yalnızca bitkisel yağlardan, çiçeklerden ve hoş kokulu özlerden oluşmaz.

Bir ürünün dengeli, güvenli ve kullanımı keyifli olabilmesi için emülgatörlerden humektanlara, koruyuculardan antioksidanlara kadar farklı görevleri bulunan birçok bileşen birlikte çalışır.

Bu nedenle bir kozmetik ürününü değerlendirirken tek bir bileşeni “iyi” veya “kötü” ilan etmek yerine şu soruları sormak daha anlamlıdır:

• Bu bileşen formülde hangi görevi üstleniyor?
• Ürünün temel yapısı nedir?
• Ürün nasıl ve ne sıklıkla kullanılacak?
• Formül kişisel ihtiyaçlarıma uygun mu?
• Saklama ve kullanım talimatları neler?
• Ambalaj, ürünün korunmasına yardımcı oluyor mu?
• Ürünün vaatleri gerçekçi mi?

İçerik listesinin dilini tanımaya başladıkça kozmetik ürünlerini yalnızca ambalajın ön yüzündeki vaatlerle değil, formülün bütünüyle değerlendirmek kolaylaşır.

Çünkü bilinçli bakım, her bileşeni ezberlemekle değil; doğru soruları sormayı öğrenmekle başlar.

Sizin kozmetik etiketlerinde en çok karşılaştığınız veya anlamını merak ettiğiniz terim hangisi? Yorumlarda bizimle paylaşın; doğal kozmetik sözlüğümüzü birlikte büyütelim.

Otama’dan ileri okumalar

• Doğal Kozmetik Nedir? Doğal Kozmetik Ürünleri Seçme Rehberi
• Temiz İçerikli Kozmetik Nedir? Sürdürülebilir Bakım Alışkanlıkları Nasıl Oluşturulur?

Başvurulan temel kaynaklar

Bu yazı hazırlanırken kozmetik bileşenlerinin isimlendirilmesi, etiketlenmesi, doğal ve organik bileşen tanımları, mikrobiyolojik güvenlik ve ürün dayanıklılığı konularında aşağıdaki kurumsal kaynaklardan yararlanılmıştır.

• Avrupa Komisyonu – CosIng Kozmetik Bileşenleri SözlüğüINCI ve ortak kozmetik bileşen adları, parfüm bileşenlerinin isimlendirilmesi ve renklendiricilerde kullanılan CI numaraları hakkında bilgi verir.
• Avrupa Birliği Kozmetik Ürünler Tüzüğü – EC No. 1223/2009Kozmetik ürünlerin içerik listesi, etiket bilgileri, minimum dayanıklılık tarihi, açıldıktan sonraki kullanım süresi, koruyucular ve renklendiricilerle ilgili temel hükümleri içerir.
• ISO 16128-1 – Doğal ve Organik Kozmetik Bileşenleri İçin TanımlarDoğal ve organik kozmetik bileşenlerine ilişkin teknik tanımları açıklar. Ürün güvenliği, iddialar, etiketleme, çevresel güvenlik, ambalaj veya mevzuat uygunluğu standardın kapsamında değildir.
• ISO 16128-2 – Doğal ve Organik Bileşenler ile Ürünler İçin KriterlerDoğal, doğal kaynaklı, organik ve organik kaynaklı bileşen ve ürünler için kullanılan teknik kriterleri ele alır.
• FDA – Kozmetik Ürünlerde Mikrobiyolojik GüvenlikKozmetiklerin hammaddeler, su, üretim ortamı, yetersiz koruma sistemi, ambalaj, saklama veya kullanım sırasında nasıl mikrobiyolojik olarak kirlenebileceğini açıklar.
• FDA – Kozmetik Ürünlerde Raf Ömrü ve Son Kullanım TarihiÜrün tipinin, ambalajın, kullanım şeklinin, sıcaklığın, nemin, ışığın ve hava temasının kozmetik ürünlerin dayanıklılığı üzerindeki etkilerini açıklar.

Kaynaklara ilişkin not: Avrupa Birliği, ISO ve FDA kaynakları kozmetik terminolojisi, etiketleme ve ürün güvenliği bakımından uluslararası referans niteliğindedir. Türkiye’de piyasaya sunulan ürünler için yürürlükteki ulusal kozmetik mevzuatı ve yetkili kurumların güncel düzenlemeleri ayrıca dikkate alınmalıdır.