Cildimiz nötr değil. Biraz taraflı.
Hem de hafif asidik tarafta.
“pH 5.5” ifadesini sabunların, temizleyicilerin ve bakım ürünlerinin üzerinde o kadar çok gördük ki insan ister istemez bunu cildimizin değişmez bir kimlik bilgisi gibi düşünmeye başlıyor.
Sanki bir yerde şöyle yazıyor:
Adı: Cilt
pH: 5.5D
Değiştirilemez.
Ama cilt yine işleri biraz karıştırıyor.
Çünkü cilt yüzeyi genel olarak hafif asidik olsa da ölçülen pH değeri herkeste, vücudun her bölgesinde ve her koşulda aynı değil. Yaş, vücut bölgesi, kişisel farklılıklar ve yıkama gibi etkenler ölçülen değeri etkileyebiliyor.
Yani:
5.5 tanıdık bir sayı olabilir. Ama cildin bütün hikâyesi 5.5 değil.
Biraz kurcalayalım.
Önce şu pH meselesini çözelim
pH, basitçe bir ortamın asidik ya da bazik karakterini ifade etmek için kullandığımız bir ölçü.
Daha düşük pH değerleri asidik tarafa, daha yüksek değerler bazik tarafa doğru ilerliyor.
Cilt yüzeyi ise genel olarak hafif asidik karakter gösteriyor. İnsanlarda yapılan ölçümlerde de cilt yüzeyi pH’ının tek ve değişmez bir rakam olmadığı, geniş bir aralıkta değişebildiği görülüyor.
Burada önemli kelime:
Hafif.
Asitten söz ediyoruz diye laboratuvar alarmını çalıştırmaya gerek yok.
Cildimizin üzerinde limon suyu dolaşmıyor.
Mesele yalnızca şu:
Cilt yüzeyi nötr olmak zorunda değil.
Küçük bilgi: pH cetvel gibi çalışmıyor
Burada çok kolay gözden kaçan bir ayrıntı var.
pH ölçeği düz bir cetvel değil.
Yani:
5 ile 6 arasındaki farkı,
“Alt tarafı bir sayı.”
diye düşünemiyoruz.
pH logaritmik bir ölçü. Kabaca söylemek gerekirse bir pH birimlik değişim, hidrojen iyonu aktivitesinde on katlık bir farkı ifade ediyor.
Ama hesap makinesini kapatabiliriz.
Bu yazıdan aklımızda kalması gereken şu:
pH’ta küçük görünen rakam değişimleri kimyasal açıdan o kadar da küçük olmayabilir.
Yine de bunu banyoda yeni bir panik sebebine çevirmiyoruz.
Çünkü birazdan göreceğiz:
Bir kozmetik ürünü tek başına pH rakamı anlatmıyor.
Peki cilt neden hafif asidik?
Burada karşımıza sık sık “asit manto” ifadesi çıkıyor.
Adı biraz bilimkurgu zırhına benzese de gözle gördüğümüz ayrı bir örtüden söz etmiyoruz.
Asit manto, cilt yüzeyinin hafif asidik karakterini anlatmak için kullanılan bir kavram.
Cilt yüzeyindeki bu ortam; cildin en dış tabakasındaki bazı fizyolojik süreçler, bariyer işleviyle ilişkili özellikler ve cilt yüzeyinde yaşayan mikroorganizmalarla birlikte araştırılıyor.
Kısacası cildin hafif asidik olması:
Orada tesadüfen duran bir sayı değil.
Cildin çalışma ortamının parçalarından biri.
pH’ın cilt bariyeriyle ne ilgisi var?
Burada geçen yazımızdan tanıdığımız biri kapıyı çalıyor:
Cilt bariyeri.
Cilt yüzeyi pH’ı ile bariyer işlevi birbirinden tamamen bağımsız konular değil. Bilimsel çalışmalarda cilt yüzeyi pH’ı; transepidermal su kaybı, stratum corneum nemi ve başka biyofiziksel özelliklerle birlikte değerlendiriliyor.
Ama hemen küçük bir yıldız koyalım:
pH = cilt bariyeri değil.
Nasıl nem ile bariyer aynı şey değilse, pH da tek başına cilt bariyerinin bütün hikâyesini anlatmıyor.
Cilt biraz ekip işi.
Tek kişilik departman değil.
Bu konuyu daha yakından kurcalamak istersen “Cildin Bir Bariyeri Var. Peki Ne İşe Yarıyor?” yazımızla devam edebilirsin.
Bir de görünmeyen komşularımız var
Cilt yüzeyi boş bir arazi değil.
Orada doğal olarak yaşayan çok sayıda mikroorganizma bulunuyor.
Cildin yüzeyindeki pH da bu mikrobiyal ekosistemle ilişkili çevresel faktörlerden biri olarak araştırılıyor. İnsan çalışmalarında farklı cilt yüzeyi pH değerleri ile yüzeyde bulunan mikroorganizmaların davranışları arasında ilişkiler gözlenmiş durumda.
Ama buradan şöyle bir denklem çıkarmıyoruz:
Şu pH = iyi bakteriler. Bu pH = kötü bakteriler.
Keşke işler o kadar kolay olsaydı.
Cilt mikrobiyomu bundan çok daha karmaşık.
Zaten cilt konusunda bir şeyi çözmeye başladığımız anda altından üç yeni konu çıkması biraz gelenek oldu.
Gelelim meşhur 5.5’e
Ambalajların yıldızı.
pH 5.5.
O kadar sık karşımıza çıkıyor ki insanın kafasında şöyle bir denklem oluşabiliyor:
5.5 = iyi.
Başka sayı = şüpheli.
Ama cilt hesap makinesi değil.
Çalışmalarda cilt yüzeyinde ölçülen pH’ın kişiden kişiye ve vücudun farklı bölgelerine göre değişebildiği gösteriliyor. Örneğin 16 farklı anatomik bölgede yapılan ölçümlerde bölgesel farklılıklar açık biçimde görülmüş durumda.
Dolayısıyla 5.5’i:
“Bütün insanların bütün cilt bölgeleri için tek doğru cevap.”
gibi düşünmek fazla basit kalıyor.
Peki neden her yerde 5.5 görüyoruz?
İşte başlığımızdaki mesele tam olarak burada.
Cilt yüzeyinin hafif asidik olduğunu biliyoruz.
5.5 de bu hafif asidik karakteri anlatırken kozmetik dünyasında oldukça tanıdık bir referans haline gelmiş durumda.
Ama önemli bir düzeltme yapalım:
5.5, cildimizin değişmez biyolojik şifresi değil.
Hatta 330 kişinin değerlendirildiği bir çalışmada, duş ve kozmetik ürün kullanımına 24 saat ara verildikten sonra ön kol cilt yüzeyinde ortalama pH 5’in altında ölçülmüş. Bu da “cildin doğal pH’ı mutlaka 5.5’tir” gibi tek rakama dayalı genellemelerin neden dikkatle ele alınması gerektiğini gösteriyor.
Yani bir ambalajda 5.5 gördüğümüzde bunu:
“Cildin tek doğru sayısı.”
diye okumak yerine:
“Ürünün pH özelliği hakkında verilen bir bilgi.”
olarak okumak çok daha doğru.
Kısacası:
5.5 sihirli sayı değil.
Cilt de ondalık basamaklarla bizi yargılamıyor.
Cildin pH’ı ile ürünün pH’ı aynı şey değil
Bence yazının en önemli ayrımlarından biri burada.
Cildimizin pH’ı başka şey.Elimize aldığımız ürünün pH’ı başka şey.
Bir temizleyicinin üzerinde gördüğümüz pH değeri, ürünün kendi formülüne ilişkin bir özellik.
Bu, ürünü cildimize sürdüğümüzde cildimizin anında aynı pH değerine ayarlandığı anlamına gelmiyor.
Cilt zaten gün boyunca suyla, terle, çevreyle ve kullandığımız ürünlerle temas halinde. Yıkama ve hatta yalnızca suyla temas sonrasında bile cilt yüzeyinde ölçülen pH’ta geçici değişiklikler görülebiliyor.
Yani mesele:
Cildin sayısıyla ürünün sayısını eşleştirmek değil.
Ürünü, kullanım biçimi ve formülünün bütünü içerisinde değerlendirmek.
Her kozmetik ürünün pH’ı var mı?
Kısa cevap:
Aynı şekilde düşünemeyiz.
pH kavramının klasik tanımı çözelti içerisindeki hidrojen iyonlarının aktivitesine dayanıyor ve standart pH ölçümleri sulu sistemlerle ilişkilendiriliyor.
Bu yüzden su içeren bir:
jel,şampuan,temizleyici,losyon
ile tamamen susuz bir:
yağveya balm
için “pH kaç?” sorusunu birebir aynı şekilde sormak doğru değil.
Susuz bir üründe klasik anlamda pH değeri, su bazlı bir formülde olduğu gibi doğrudan değerlendirilemiyor.
Bu küçük ayrıntı aslında önemli.
Çünkü kozmetikte bazen bir bilgiyi öğreniyoruz ve sonra onu bütün ürünlere uygulamaya çalışıyoruz.
Oysa her formül aynı sistem değil.
Yüzümüzü yıkayınca pH’a ne oluyor?
İşte konu banyoya geldi.
Yıkama, cilt yüzeyinde ölçülen pH’ı etkileyebilen faktörlerden biri.
İnsanlarda yapılan çalışmalarda suyla temas veya temizleme sonrasında cilt yüzeyi pH’ında geçici değişiklikler gözlenmiş; değerlerin zaman içerisinde tekrar kişinin başlangıç seviyesine doğru ilerleyebildiği de bildirilmiş.
Ama buradan:
“Su pH’ı bozuyor, yüzünü yıkama.”
sonucunu çıkarmıyoruz.
Bu blogda böyle dramatik trenlere binmiyoruz.
Cilt zaten dünyadan bağımsız cam fanusun içinde yaşamıyor.
Yıkanıyoruz.
Terliyoruz.
Duşa giriyoruz.
Ürün kullanıyoruz.
Hava değişiyor.
Cilt de bütün bunların yaşandığı yerde bizimle birlikte.
Dolayısıyla tek bir anlık değişikliği:
“Eyvah, dengem bozuldu.”
diye yorumlamak yerine büyük resme bakmak daha anlamlı.
Peki sabunlar bu hikâyenin neresinde?
pH konuşurken sabunu masaya hiç çağırmamak olmaz.
Geleneksel sabunlar ve farklı yüzey aktif madde sistemleriyle hazırlanan temizleyiciler aynı kimyasal yapıdaki ürünler değil. Dolayısıyla pH özellikleri ve ciltle etkileşim biçimleri de birbirinden farklı olabiliyor.
Ama burada özellikle şu kolaycılığa düşmüyoruz:
Sabun = kötü.Başka temizleyici = iyi.
Hayır.
Bir kozmetik ürünü yalnızca ait olduğu kategoriye veya tek bir pH sayısına bakarak iyi-kötü diye ayırmak, formülün geri kalanını görmezden gelmek olur.
Kullanılan temizleyici sistem, formülün bütünü, ürünün kullanım alanı ve kullanım biçimi de değerlendirmede önemli.
Yani yine aynı yere geldik:
Tek bir etiket değil. Bütün ürün.
pH’ı cilde yakın ürün otomatik olarak daha nazik mi?
Kulağa çok mantıklı geliyor.
Cilt hafif asidik.
Ürün de hafif asidik.
O halde:
Tamamdır.
Ama o kadar hızlı değil.
Kontrollü insan çalışmalarında, bir temizleyicinin yalnızca “cilt pH’ına yakın” formüle edilmesinin daha nazik olmayı tek başına garanti etmediği gösterilmiş. Kullanılan yüzey aktif maddelerin türü ve diğer bileşenlerle etkileşimleri de önemli.
Bu kısmı duvara asabiliriz:
pH önemli. Ama tek başına kahraman değil.
Tanıdık geldi mi?
Cilt bariyeri yazısında da benzer bir yere varmıştık:
Tek bir içerik değil, bütün formül.Tek bir sayı değil, bütün sistem.
Durulanan ürünle ciltte kalan ürün aynı mı değerlendirilir?
Buraya küçük bir parantez daha açalım.
Bir yüz temizleyiciyle bir losyonun kullanım biçimi aynı değil.
Birini cilde uygulayıp kısa süre sonra duruluyoruz.
Diğeri ciltte kalıyor.
Dolayısıyla ürünün pH’ını değerlendirirken ürünün ne olduğu ve nasıl kullanıldığı da büyük resmin bir parçası.
Sadece ambalajdaki rakamı alıp bütün ürün tiplerine aynı yorumu yapmak eksik kalır.
pH yine tek başına değil.
Bağlamıyla birlikte anlamlı.
“pH dengeli” yazıyorsa mesele tamam mı?
“pH dengeli” kulağa oldukça rahatlatıcı geliyor.
Ama tek bir ifade bize ürünün bütün özelliklerini anlatmıyor.
Bir temizleyicinin pH değerini biliyoruz diyelim.
Güzel.
Ama:
Hangi temizleyici bileşenleri kullanılmış?
Bunlar nasıl bir sistem oluşturuyor?
Ürün nasıl kullanılıyor?
Formülün geri kalanında neler var?
Bunları da düşünmek gerekiyor.
Temizleyiciler üzerinde yapılan kontrollü çalışmalar da pH değerinin, yüzey aktif madde sistemi ve diğer formül özelliklerinden ayrı değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor.
Dolayısıyla yalnızca tek bir rakama bakıp:
“Bu kesin daha iyi.”
sonucuna varmıyoruz.
Ön taraftaki tek ifadeyle karar vermiyoruz.
Biraz arkasına bakıyoruz.
“Cildimin pH’ı bozuldu” diyebilir miyim?
İnternette bu cümlenin devamına uzun listeler koymak çok kolay.
Kuruluk varsa…
Gerginlik varsa…
Pullanma varsa…
Şu varsa…
Bu varsa…
Ama cilt o kadar kolay okunmuyor.
Kuruluk, gerginlik veya rahatsızlık gibi belirtiler çok farklı nedenlerle görülebileceği için bunlardan hareketle evde:
“Cildimin pH’ı bozuldu.”
sonucuna varamayız.
pH’ı her cilt durumunu açıklayan tek anahtar gibi kullanmak da doğru değil.
Cilt bazen sayı değil, bağlam istiyor.
Uzun süren, belirginleşen, tekrarlayan veya günlük yaşamı etkileyen bir cilt sorunu varsa kişisel değerlendirme için dermatoloji uzmanına başvurmak gerekir.
Peki evde cilt pH’ımızı ölçebilir miyiz?
Teknik olarak pH ölçen araçlar var.
Ama:
Bir kez ölçtüm, cildimin pH’ı buymuş.
demek o kadar kolay değil.
Bilimsel cilt yüzeyi pH ölçümlerinde özel elektrotlar ve belirlenmiş ölçüm yöntemleri kullanılıyor. Farklı ölçüm cihazlarının bile farklı sonuçlar verebildiğini gösteren çalışmalar var; anatomik bölge ve ölçüm koşulları da sonucu etkileyebiliyor.
Bu yüzden evde yapılan tek bir ölçümü:
“Cildimin kesin pH değeri.”
gibi yorumlamak yerine biraz mesafeli yaklaşmak daha mantıklı.
Açıkçası günlük bakım için cildimizin pH’ını sürekli ölçmemize de gerek yok.
Banyomuzun bir köşesini laboratuvara çevirmeyebiliriz.
Şimdilik.
Peki bütün bunlardan günlük bakımımıza ne kaldı?
Buraya kadar pH konuştuk.
İnsan doğal olarak soruyor:
Tamam. Banyoda ne yapıyoruz?
İyi haber:
Yeni bir on iki maddelik bakım listesi çıkarmıyoruz.
Cildi gereğinden fazla temizlememek.
Sürekli rahatsızlık hissi bırakan bir üründe yalnızca ambalajındaki tek bir ifadeye güvenerek ısrar etmemek.
Bir ürünü sadece pH sayısıyla değerlendirmemek.
Ürünün bütünüyle nasıl formüle edildiğini ve nasıl kullanıldığını düşünmek.
Ve cildin verdiği hisleri fark etmek.
Hepsi bu.
Çünkü bakım dünyasında öğrendiğimiz her yeni şey:
Banyoya yeni bir şişe eklememiz gerekiyor.
anlamına gelmiyor.
Bazen yeni bilgi yalnızca:
Neye bakacağımızı daha iyi bilmek demek.
Yanlış anlaşılmasın
Buraya küçük bir ayraç bırakalım.
pH 5.5 = otomatik olarak daha iyi ürün değil.
Cilde yakın pH = otomatik olarak daha nazik ürün değil.
Farklı bir pH = otomatik olarak kötü ürün değil.
Her kozmetik üründe de pH aynı şekilde değerlendirilmiyor.
pH, bir formülün özelliklerinden yalnızca biri.
Önemli olabilir.
Ama bütün ürünün yerine geçmez.
Çünkü ürünler tek rakamdan ibaret değil.
Cilt de değil.
Kısaca bu 5.5 meselesi
Buraya kadar geldik.
Çantamıza ne koyup gidiyoruz?
Cilt yüzeyi genel olarak hafif asidik karakter gösteriyor.
Cilt yüzeyi pH’ı kişiden kişiye ve vücudun farklı bölgelerine göre değişebiliyor.
5.5 bütün insanlar için tek ve değişmez “mükemmel cilt pH’ı” değil.
Cildin pH’ı ile kullandığımız ürünün pH’ı aynı şey değil.
Susuz ürünlerde pH kavramını su bazlı ürünlerdekiyle aynı şekilde değerlendiremiyoruz.
Ve belki en önemlisi:
Bir ürünün pH değeri, o ürün hakkında bilmemiz gereken her şeyi söylemiyor.
Cilt bakımında bazen bir sayıya fazla anlam yüklüyoruz
Rakamları seviyoruz.
Çünkü rakamlar net.
Kesin.
Güven verici.
SPF.
Yüzdeler.
Konsantrasyonlar.
pH.
Ambalajın üzerinde 5.5 görünce:
“Tamamdır.”
demek kolay.
Ama cilt, kutunun üzerindeki tek bir rakamdan biraz daha karmaşık.
pH önemli.
Nem önemli.
Cilt bariyeri önemli.
Temizlik önemli.
Ama bunların hiçbiri tek başına bütün hikâye değil.
Belki iyi bakımın önemli bir kısmı da her şeyi ezberlemek değil.
Doğru soruyu sormayı öğrenmek.
Bir dahaki sefere bir ürünün üzerinde büyük büyük:
pH 5.5
yazdığını gördüğümüzde yalnızca sayıya bakmayalım.
Bir de şunu soralım:
“Tamam, pH’ını gördüm. Peki formülün geri kalanında ne oluyor?”
Çünkü bazen küçücük bir sayı bize bir şey anlatır.
Ama hiçbir zaman her şeyi değil.
Cilt pH’ı Hakkında Merak Edilenler
Cildin pH değeri kaç olmalı?
Bütün insanlar ve vücudun bütün bölgeleri için geçerli tek bir sabit değer vermek doğru olmaz. Cilt yüzeyi genel olarak hafif asidik karakter gösterir ve yapılan ölçümlerde kişisel ve bölgesel farklılıklar görülür.
pH 5.5 ne demek?
pH 5.5, pH ölçeğinde asidik tarafta bulunan bir değerdir. Bir ürün üzerinde 5.5 yazması ürünün pH özelliği hakkında bilgi verir; ürünün bütün özelliklerini veya ciltle etkileşimini tek başına açıklamaz.
Cildin pH’ı ile ürünün pH’ı aynı şey mi?
Hayır. Ürünün pH’ı ürün formülünün bir özelliğidir. Cilt yüzeyi pH’ı ise cilt üzerinde ölçülen ve bölge, yıkama ve çeşitli çevresel etkenlerle değişebilen bir değerdir.
Her kozmetik ürünün pH’ı olur mu?
Klasik pH kavramı sulu çözeltiler üzerinden tanımlanır. Bu nedenle su içeren formüller ile tamamen susuz yağ veya balm formüllerinde pH kavramını aynı şekilde ele almamak gerekir.
Yüz yıkamak cilt pH’ını etkileyebilir mi?
Yıkama ve suyla temas sonrasında cilt yüzeyi pH’ında geçici değişiklikler ölçülebilir. Cilt yüzeyi zaman içinde yeniden başlangıç düzeyine doğru değişebilir.
pH dengeli ürün mutlaka daha nazik midir?
Hayır. Bir temizleyicinin yalnızca pH değerinin cilt yüzeyi pH’ına yakın olması, ürünün daha nazik olduğunu tek başına göstermeye yetmez. Formülün yüzey aktif madde sistemi ve diğer bileşenleri de önemlidir.
Evde cilt pH’ımı ölçebilir miyim?
Cilt yüzeyi pH ölçümü özel cihazlarla yapılabilir; ancak ölçüm cihazı, bölgesi ve koşulları sonuçları etkileyebilir. Bu nedenle tek bir ev ölçümünü cildin değişmez pH değeri olarak yorumlamak doğru olmaz.
“Cildimin pH’ı bozuldu” diyebilir miyim?
Kuruluk, gerginlik veya rahatsızlık hissi yalnızca pH’a özgü belirtiler değildir. Bu nedenle bu belirtilerden yola çıkarak kişisel olarak böyle bir sonuca varmak doğru olmaz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel tanı veya tedavi önerisi niteliğinde değildir.
Otama Ürünlerini Keşfet
Bakım meselesini biraz daha sade, biraz daha meraklı ve biraz daha Otamaca ele almak istersen Otama’nın bakım dünyasına göz atabilirsin.
Son Blog Yazılarımız
Banyoda gördüğümüz ama bazen ne olduğunu pek de bilmediğimiz kelimeleri kurcalamaya devam ediyoruz.
Kozmetikte Vitamin E: Tocopherol ve Tocopheryl Acetate
Tocopherol mü, Tocopheryl Acetate mi? E vitamininin kozmetikte karşımıza çıkan isimlerini ve aralarındaki farkı konuşuyoruz.
Gliserin Nedir, Ne İşe Yarar? Cilt ve Saç Bakımı
Kozmetiklerin gediklilerinden gliserini biraz daha yakından tanıyor, cilt ve saç bakımındaki yerini kurcalıyoruz.
Provitamin B5 (Panthenol) Nedir?
Provitamin B5 olarak da karşımıza çıkan Panthenol’ün kozmetik dünyasındaki yerini daha yakından inceliyoruz.
