Bir kremin içindekiler listesine bakıyorsunuz:
Tocopherol.
Başka bir ürünü çeviriyorsunuz:
Tocopheryl Acetate.
Ön yüzde ise tanıdık bir ifade var:
E Vitamini.
E, hanginizsiniz?
Önce sınırlarımızı çizelim. Bu yazıda beslenmedeki E vitaminini, günlük vitamin ihtiyacını ya da takviyeleri konuşmuyoruz.
Biz banyodayız.
Kremin, losyonun, bakım yağının ya da saç bakım ürününün arkasındaki içerik listesini okumaya çalışıyoruz.
Peki kozmetikte “E vitamini” denildiğinde tam olarak neyi kastediyoruz? Tocopherol ile Tocopheryl Acetate aynı şey mi? Neden bazen biri, bazen diğeri kullanılıyor?
Gelin etiketi beraber çevirelim.
Kozmetikte Vitamin E Ne Demek?
İlk küçük sürpriz:
Vitamin E aslında tek bir molekülün adı değil.
Vitamin E; tocopherol ve tocotrienol adı verilen, birbiriyle ilişkili farklı bileşiklerin oluşturduğu daha geniş bir aileyi anlatır.
Kozmetik ürünlerin içerik listesine geçtiğimizde ise ürünün ön yüzünde gördüğümüz “E Vitamini” ifadesi yerine daha belirgin isimlerle karşılaşabiliriz.
Örneğin:
Tocopherol
veya
Tocopheryl Acetate.
İşte mesele burada başlıyor.
Çünkü ürünün önünde “E Vitamini” yazarken arkasında bambaşka görünen bir kelime görmek insana doğal olarak şunu düşündürüyor:
E vitaminini nereye sakladınız?
Aslında saklamadılar.
Etikette sadece kozmetik içerik isimlendirmesi devreye girdi.
Tocopherol Nedir?
Tocopherol, E vitamini ailesinde yer alan ve kozmetik formüllerde kullanılan bileşenlerden biridir.
Kozmetikte en bilinen rollerinden biri antioksidan olarak formülün genel yapısına katkıda bulunmasıdır. Ayrıca cilt bakım formüllerinde kondisyonlayıcı işlevle de kullanılabilir.
“Cilt kondisyonlayıcı” biraz katalog dili.
Daha gündelik söyleyelim:
Formülün ciltte daha bakımlı ve konforlu bir his bırakmasına katkıda bulunan bileşenlerden biri.
Ama Tocopherol konuşurken asıl üzerinde durmamız gereken kelimelerden biri:
Antioksidan.
Antioksidan Deyince Ne Anlamalıyız?
“Antioksidan” kozmetik dünyasının en sevdiği kelimelerden biri.
O kadar sık karşımıza çıkıyor ki bazen ne anlattığını unutuyoruz.
Oksidasyon, özellikle yağ içeren formüllerde zaman içinde gerçekleşebilen kimyasal değişimlerden biridir. Tocopherol gibi antioksidan bileşenler de formülün bu süreçlere karşı oluşturulan sisteminin bir parçası olabilir.
Yani Tocopherol yalnızca “cildin üzerine sürülen bir vitamin” gibi düşünülmemeli.
Bazen işi doğrudan formülün kendisiyle de ilgilidir.
Özellikle bitkisel yağlarla oluşturulan kozmetiklerde Tocopherol’ün içerik listesinde karşımıza çıkmasının nedenlerinden biri de budur.
Ama burada önemli bir sınır var:
“Antioksidan içeriyor” demek, ürün hakkında istediğimiz her koruma iddiasını kurabileceğimiz anlamına gelmez.
Bir hammaddenin özelliği başka şeydir.
Bitmiş kozmetik ürünün kanıtlanmış performansı başka.
Tocopherol Koruyucu mudur?
Burada iki kavramı birbirinden ayıralım:
Antioksidan ve koruyucu aynı şey değil.
Günlük dilde ikisi de bir şeyi “koruyor” gibi göründüğü için kolayca birbirine karışıyor.
Tocopherol, antioksidan özelliğiyle özellikle yağ fazındaki oksidatif süreçlere karşı formülün genel sistemini destekleyebilir.
Kozmetik koruyucu sistemleri ise ürünün istenmeyen mikroorganizmalara karşı korunması gibi başka bir göreve hizmet eder.
Yani kabaca:
Yağların oksidasyonu başka mesele.Ürünün mikrobiyolojik olarak korunması başka mesele.
Tocopherol gördüğümüzde otomatik olarak “Bu ürünün koruyucusu E vitamini” demiyoruz.
Kimyada görev dağılımı var.
Herkes kendi masasında çalışıyor.
Tocopherol Tek Bir Form mu?
Bir katman daha açalım.
Tocopherol de tek bir çeşitten ibaret değil.
Alpha, beta, gamma ve delta tocopherol gibi farklı tocopherol formları bulunuyor.
Dolayısıyla “Vitamin E bir aile” dediğimizde gerçekten kalabalık bir aileden bahsediyoruz.
Ama sakin.
Bir kozmetik ürün kullanmak için aile nüfus kayıt örneğini çıkarmamız gerekmiyor.
Tüketici açısından esas mesele, içerik listesinde gördüğümüz ismin ne anlattığını bilmek ve tek bir bileşene ürünün bütün performansını yüklememek.
Tocopheryl Acetate Nedir?
Geldik ikinci isme.
Tocopheryl Acetate, Tocopherol ile ilişkili ancak birebir aynı olmayan bir E vitamini formudur.
Daha teknik anlatımla Tocopherol’ün asetat esteridir.
Buradaki “Acetate” kelimesi küçük görünüyor ama moleküler yapıda bir fark olduğunu anlatıyor.
Tocopheryl Acetate’in kozmetik formülasyonlarda tercih edilmesinin nedenlerinden biri, Tocopherol’e göre oksidasyona karşı daha stabil bir yapı sunabilmesidir.
Pratikte bunun anlamı şu:
Bazı formüllerde üretici Tocopherol, bazı formüllerde Tocopheryl Acetate kullanabilir.
Bu seçim;
ürünün yapısına, diğer bileşenlerine, kullanım amacına ve formülasyon yaklaşımına bağlı olarak değişebilir.
O yüzden hemen yarış başlatmıyoruz.
“Hangisi daha iyi?”
yerine:
“Bu formülde neden bu form tercih edilmiş?”
sorusunu soruyoruz.
Kozmetik Olimpiyatları yok.
Tocopherol ve Tocopheryl Acetate Aynı Şey mi?
Kısa cevap:
Hayır. Ama yakın akrabalar.
Şöyle ayıralım:
Vitamin E: Daha geniş ailenin adı.
Tocopherol: Bu aile içerisinde kozmetik ürünlerde karşılaşabileceğimiz formlardan biri.
Tocopheryl Acetate: Tocopherol’ün asetat ester formu.
Dolayısıyla Gliserin–Glycerin–Glycerol meselesindeki gibi:
“Üç isim, aynı bileşen.”
diyemeyiz.
Bu sefer hikâye farklı.
Aile aynı. Formlar farklı.
İçerik listesi okurken bütün keyif de biraz burada zaten.
Benzer görünen iki isim bazen aynı şeyi anlatıyor.
Bazen anlatmıyor.
Tocopheryl Acetate Sentetik Demek mi?
“Acetate” kelimesi bazen insanda otomatik olarak:
“Bu sentetik mi?”
sorusunu uyandırıyor.
Ama burada iki farklı soruyu birbirinden ayırmak gerekiyor.
Hangi kimyasal form?
ve
Hangi kaynaktan elde edilmiş?
aynı soru değil.
Tocopheryl Acetate ifadesi bize bileşiğin asetat ester formunda olduğunu anlatır.
Tek başına bu isme bakarak hammaddenin doğal mı, bitkisel kaynaklı mı veya sentetik süreçlerle mi elde edildiğini kesin olarak söyleyemeyiz.
Bu nedenle:
“Acetate yazıyor = sentetik.”
diye kısa yol kullanmıyoruz.
Kozmetik içeriklerde isim bize molekül hakkında çok şey söyleyebilir.
Ama her şeyi söylemez.
Kozmetik Ürünlerde Vitamin E Neden Kullanılır?
Vitamin E ailesindeki bileşenler farklı kozmetik formüllerde farklı amaçlarla karşımıza çıkabilir.
Antioksidan sistemin parçası olarak
Tocopherol, özellikle yağ içeren kozmetik formüllerde antioksidan sistemin bir bileşeni olarak kullanılabilir.
Bu nedenle bitkisel yağlar içeren bakım ürünlerinde içerik listesinin ilerleyen sıralarında Tocopherol görmeniz şaşırtıcı değildir.
Cilt bakım formüllerinde
Tocopherol ve bazı E vitamini türevleri cilt kondisyonlayıcı özellikleri nedeniyle de kozmetik formüllerde kullanılabilir.
Kremler, losyonlar, bakım yağları ve farklı yüz-vücut ürünleri bunlardan bazıları.
Ama yine söyleyelim:
Tocopherol gördük diye ürünün bütün performansını tek başına ona yazmıyoruz.
Yanındaki yağlar, nem tutucular, emülgatörler, aktifler ve formülün genel yapısı da işin içinde.
Kozmetik tek kişilik gösteri değil.
Cilt Bakımında Vitamin E Ne İşe Yarar?
Kozmetikte Tocopherol, cilt bakım formüllerinin antioksidan ve kondisyonlayıcı sistemlerinin bir parçası olarak kullanılabilir.
İçinde bulunduğu ürünün genel yapısına bağlı olarak cildin daha bakımlı, yumuşak ve konforlu hissedilmesine katkıda bulunabilir.
Burada bilinçli olarak çizgimizi koruyoruz.
“Lekeleri geçirir.”
“Kırışıklıkları yok eder.”
“Yaraları iyileştirir.”
gibi iddialara geçmiyoruz.
Çünkü burada konuştuğumuz şey:
Kozmetik bakım.
Ne mucize anlatıyoruz ne de tek bir hammaddeden tıbbi sonuç çıkarıyoruz.
Bazen bir bileşeni olduğundan büyük göstermemek, onu daha doğru anlatmanın en iyi yolu.
Vitamin E Saç Bakım Ürünlerinde de Kullanılır mı?
Evet.
E vitaminini yalnızca yüz kreminde yaşayan bir içerik olarak düşünmeyelim.
Tocopherol; saç kremleri, maskeler, yağ bazlı saç bakım ürünleri ve şekillendiriciler gibi farklı kozmetik formüllerde de bulunabilir.
Ama burada da aynı sınır geçerli:
Bir saç bakım ürününde Tocopherol bulunması;
“saç uzatır”,“saç dökülmesini durdurur”,“saç köklerini tedavi eder”
demek değildir.
Tocopherol’ün formüldeki rolü ile bitmiş ürüne atfedilen sonuç aynı şey değil.
Saça da süper kahraman aramıyoruz.
Formüle bakıyoruz.
Vitamin E Güneş Koruyucu mudur?
Hayır.
Bu ayrımı özellikle yapalım.
Tocopherol veya Tocopheryl Acetate’in antioksidan özelliklerinden söz edilmesi, bu bileşenleri UV filtresi yapmaz.
Bir üründe Tocopherol bulunması da o ürüne otomatik olarak SPF kazandırmaz.
Kısacası:
Antioksidan ≠ güneş filtresi.
Bir güneş koruyucunun koruma performansı, bunun için kullanılan filtre sistemi ve bitmiş ürünün ilgili performans değerlendirmeleriyle ilgilidir.
E vitamini gördük diye güneş kremini evde icat etmiyoruz.
Vitamin E Yağı ile Tocopherol Aynı Şey mi?
Piyasada “Vitamin E Yağı” adıyla çeşitli ürünlerle karşılaşabilirsiniz.
Ama bir kozmetik ürünün içerik listesinde Tocopherol görmek, o ürünün “saf E vitamini yağı” olduğu anlamına gelmez.
Tocopherol;
bitkisel yağların, emolyanların, nem tutucuların veya diğer kozmetik bileşenlerin bulunduğu daha büyük bir formülün küçük bir parçası olabilir.
Bu yüzden ön yüzdeki pazarlama ismiyle arka yüzdeki formülü birbirine karıştırmayalım.
Şişenin ön tarafı tanışma.Arka tarafı biraz daha ciddi ilişki.
Tocopherol Doğal mı, Sentetik mi?
Tocopherol farklı kaynaklardan ve farklı üretim yöntemleriyle elde edilebilir.
Dolayısıyla içerik listesinde yalnızca:
Tocopherol
yazması, hammaddenin kaynağıyla ilgili bütün hikâyeyi anlatmaz.
Burada Gliserin yazısından tanıdığımız bir kural geri geliyor:
Bir bileşenin kimliği ile hammaddenin kaynağı aynı soru değildir.
Eğer hammaddenin bitkisel kaynağı veya üretim yöntemi sizin için önemliyse, bunu ürünün veya hammaddenin doğrulanmış teknik bilgileri üzerinden değerlendirmek gerekir.
Etiketten fal bakmıyoruz.
Bilgi varsa söylüyoruz.
Yoksa tahmin etmiyoruz.
Tocopherol mü, Tocopheryl Acetate mi Daha İyi?
İnternetin sevdiği soru geldi.
Hangisi daha iyi?
Cevap:
Tek bir “daha iyi” yok.
Tocopherol ile Tocopheryl Acetate’in yapıları ve formülasyon içerisindeki davranışları aynı değildir. Tocopheryl Acetate daha stabil bir yapı sunabildiği için bazı ürünlerde tercih edilirken, başka formüllerde Tocopherol kullanılması daha uygun olabilir.
Formül oluştururken tek kriter:
“En popüler içerik hangisi?”
değildir.
Ürünün yapısı, hedeflenen kullanım deneyimi, diğer bileşenler, stabilite ve kullanılan oranlar birlikte değerlendirilir.
Yani cevap yine tanıdık:
İyi içerikten önce iyi formül.
Vitamin E Gözenekleri Tıkar mı?
Tek kelimelik bir “evet” ya da “hayır” cevabı burada pek sağlıklı olmaz.
Bir kozmetik ürünün ciltte nasıl davranacağını yalnızca içerik listesindeki Tocopherol kelimesine bakarak belirlemek mümkün değil.
Ürünün;
yağ fazı, diğer emolyanları, kullanılan bileşenlerin oranları, dokusu ve bütün formülasyonu sonucu etkiler.
Aynı Tocopherol farklı iki formülde tamamen farklı kullanım deneyimleri yaratabilir.
Dolayısıyla:
“İçinde E vitamini var, kesin gözenek tıkar.”
demiyoruz.
Ama:
“E vitamini varsa kesin gözenek tıkamaz.”
da demiyoruz.
Yine tek bir içeriği suçüstü yakalayamadık.
Formülün tamamına bakıyoruz.
Kozmetikte Vitamin E Güvenli midir?
Tocopherol ve çeşitli vitamin E türevleri kozmetiklerde uzun süredir kullanılan ve güvenlilik değerlendirmelerine konu olmuş bileşenlerdir.
Ancak bir bileşenin kozmetik kullanım koşullarında güvenli kabul edilmesi, dünyadaki herkesin her ürünü aynı şekilde deneyimleyeceği anlamına gelmez.
Cilt dediğimiz şey standart üretim bandından çıkmıyor.
Kişisel hassasiyetler olabilir.
Bu nedenle yeni bir kozmetik ürünü değerlendirirken tek bir hammaddenin ününe değil;
bitmiş formüle, kullanım şekline ve kendi cildinizin verdiği yanıta
bakmak daha doğru.
Kozmetik Etiketinde Vitamin E’yi Nasıl Buluruz?
Ürünün ön yüzünde:
Vitamin E
yazabilir.
Ama içerik listesine geçtiğinizde karşınıza:
Tocopherol
veya
Tocopheryl Acetate
çıkabilir.
Artık ikisini gördüğümüzde ne yapıyoruz?
Panik yok.
Özetliyoruz:
Vitamin E → geniş aile adı
Tocopherol → bu ailede kozmetikte kullanılan formlardan biri
Tocopheryl Acetate → Tocopherol ile ilişkili asetat ester formu
Ve en önemlisi:
Tocopherol ile Tocopheryl Acetate birebir aynı bileşen değil.
Etiketi çözünce mesele o kadar da korkutucu görünmüyor.
Kimya bazen sadece kötü bir isimlendirme departmanına sahip.
Vitamin E Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tocopherol E vitamini midir?
Tocopherol, E vitamini ailesi içerisinde yer alan bileşiklerden biridir. Vitamin E tek bir molekülü değil, birbiriyle ilişkili farklı tocopherol ve tocotrienol formlarını kapsayan daha geniş bir terimdir.
Tocopherol ve Tocopheryl Acetate aynı mı?
Hayır.
Birbirleriyle ilişkili bileşiklerdir ancak birebir aynı molekül değildir. Tocopheryl Acetate, Tocopherol’ün asetat ester formudur.
Tocopherol koruyucu mudur?
Tocopherol kozmetik formüllerde antioksidan olarak kullanılabilir ancak bunu ürünün mikrobiyolojik koruyucu sistemiyle aynı şey olarak düşünmemek gerekir.
Antioksidan ve koruyucu farklı görevlerdir.
Tocopheryl Acetate neden kullanılır?
Tocopheryl Acetate’in kimyasal yapısı Tocopherol’e göre oksidasyona karşı daha stabil olabilir. Bu nedenle formülasyonun ihtiyacına göre tercih edilebilir.
Tocopheryl Acetate sentetik midir?
İsmindeki “Acetate” ifadesi bileşiğin ester formunu tanımlar. Yalnızca bu isme bakarak hammaddenin kaynağının doğal, bitkisel veya sentetik olduğu sonucuna varmak doğru değildir.
E vitamini cilt bakımında kullanılır mı?
Evet. Tocopherol ve çeşitli E vitamini türevleri cilt bakım formüllerinde antioksidan ve kondisyonlayıcı amaçlarla kullanılabilir.
E vitamini saç bakımında kullanılır mı?
Evet. Tocopherol farklı saç bakım ürünlerinin formüllerinde de bulunabilir. Ancak yalnızca Tocopherol içermesi bir ürüne saç uzatma veya saç dökülmesini önleme gibi özellikler yüklemek için yeterli değildir.
E vitamini güneşten korur mu?
Tocopherol bir UV filtresi değildir. Bir üründe antioksidan bulunması o ürüne otomatik olarak SPF veya güneş koruma özelliği kazandırmaz.
Vitamin E gözenekleri tıkar mı?
Bir ürünün gözeneklerle nasıl anlaşacağını yalnızca Tocopherol içermesine bakarak belirlemek mümkün değildir. Kullanılan oran ve bitmiş formülün tamamı birlikte değerlendirilmelidir.
Tocopherol doğal mıdır?
Tocopherol farklı kaynaklardan elde edilebilir. Yalnızca içerik listesindeki “Tocopherol” adına bakarak hammaddenin kaynağı hakkında kesin bir sonuca varmak doğru değildir.
Kısacası: Kozmetikte Vitamin E’nin Olayı Ne?
Ürünün önünde:
Vitamin E.
Arkasında:
Tocopherol.
Başka bir üründe:
Tocopheryl Acetate.
Ve yine kendimizi etikete bakıp:
“Bunlar aynı şey mi?”
diye sorarken buluyoruz.
Bu kez cevap:
Tam olarak değil.
Vitamin E daha geniş bir ailenin adı.
Tocopherol bu ailenin kozmetiklerde sık karşılaştığımız üyelerinden biri.
Tocopheryl Acetate ise onunla ilişkili, daha stabil bir ester formu.
Tocopherol kozmetik formüllerde antioksidan ve kondisyonlayıcı roller üstlenebiliyor.
Ama onu koruyucuyla karıştırmıyoruz.
UV filtresi ilan etmiyoruz.
Saç uzatmakla görevlendirmiyoruz.
Tek başına bütün ürünün performansından sorumlu tutmuyoruz.
Ne mucize.
Ne sihir.
İşini bilen bir formül bileşeni.
Bence içerikleri anlamanın en güzel tarafı da burada.
Bir ismi öğrendikçe ürünün arkasındaki o uzun liste biraz daha yabancı olmaktan çıkıyor.
İçeriği Tanıdık, Şimdi Formüle Bakabiliriz
Tocopherol yalnızca teoride konuştuğumuz bir içerik değil.
Otama’nın farklı cilt, vücut ve saç bakım formüllerinin içerik listelerinde de Tocopherol ile karşılaşabilirsiniz. Örneğin Haski el-yüz-vücut losyonu formüllerinde Tocopherol yer alıyor.
Saç Maskesi & Saç Kremi ile farklı saç bakım formüllerinde de Tocopherol bulunuyor.
Ama artık biliyoruz:
Bir ürünü yalnızca tek bir içeriğe bakarak değerlendirmiyoruz.
İçeriği okuyoruz.Ne yaptığını anlıyoruz.Sonra formülün tamamına bakıyoruz.
Gerisi iyi formül işi.
